Συντήρηση Ψηφιδωτού (Α’)

Κωδικός Μαθήματος:

Π1 6030Α

Semester:

6ο Εξάμηνο

Κατηγορία:

Κατ' επιλογή υποχρεωτικά ( ΜΕ )

Ώρες:

8

Μονάδες ECTS:

8

Καθηγητές Μαθήματος

Στεφάνια Χλουβεράκη

Mosaic Conservation Hands-on Training Hands-on training Materials and Techniques

Περιεχόμενο Μαθήματος

Θεωρητικό Μέρος

Τα ψηφιδωτά εξετάζονται πρωτίστως ως ζωτικό και αναπόσπαστο τμήμα της αρχιτεκτονικής ενότητας στην οποία εντάσσονται. Παρά ταύτα, ένας μεγάλος αριθμός ψηφιδωτών έχει αποσπαστεί από τα αρχιτεκτονικά μνημεία και έχει ενταχθεί στην ενότητα των μουσειακών εκθεμάτων δημιουργώντας έτσι μία νέα και σημαντική ενότητα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά η οποία συνεξετάζεται στα πλαίσια του μαθήματος αυτού. Το θεωρητικό μέρος του μαθήματος περιλαμβάνει τις ακόλουθες ενότητες:

–  Η ιστορική εξέλιξη των ψηφιδωτών – Είδη ψηφιδωτού – Σχέση ψηφιδωτού-αρχιτεκτονικής ενότητας

–  Τεχνολογία και υλικά κατασκευής των επιδαπέδιων και εντοίχιων ένθετων διακοσμητικών συνθέσεων αρχιτεκτονικής επιφάνειας (opus, tesselatum, opus sectile, opus signinum κλπ.)

–  Ανάλυση των ενδογενών και εξωγενών παραγόντων φθοράς

–  Παθολογία τόσο της δομής όσο της επιφάνειας των ψηφιδωτών

–  Καταγραφή και τεκμηρίωση της παθολογίας – μέθοδοι χαρτογράφησης φθορών

–  Ιστορική αναδρομή στην συντήρηση των ψηφιδωτών και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των υλικών και μεθόδων που έχουν εφαρμοστεί στο παρελθόν

–  Πρώτα σωστικά μέτρα κατά την ανασκαφή ψηφιδωτών

–  Υλικά και μέθοδοι καθαρισμού και στερέωσης ψηφιδωτών in situ

–  Μέθοδοι αποκόλλησης και επανατοποθέτησης ψηφιδωτών in situ.

–  Υλικά και μέθοδοι για την κατασκευή φορητών πλαισίων και την έκθεση ψηφιδωτών σε εκθεσιακούς χώρους

–  Παθολογία ψηφιδωτών που έχουν αποσπαστεί από την αρχιτεκτονική τους ενότητα και έχουν τοποθετηθεί σε φορητές ή μόνιμες κατασκευές σε εκθεσιακούς ή αποθηκευτικούς χώρους

–  Αισθητική αποκατάσταση ψηφιδωτών – Μεθοδολογία και Δεοντολογία

–  Προληπτικά μέτρα προστασίας και προγραμματισμός για την διατήρηση και την διαχείριση των ψηφιδωτών μετά την συντήρηση τους  (maintenance plan) (στέγαση, κατάχωση, έλεγχος και ρύθμιση περιβαλλοντικών συνθηκών)

Εργαστηριακό Μέρος:

Το εργαστηριακό μέρος του μαθήματος περιλαμβάνει τόσο εργαστηριακές ασκήσεις όσο και εφαρμογές σε πραγματικό αντικείμενο:

Α. Εργαστηριακές ασκήσεις

–  Κοπή ψηφίδας με παραδοσιακά και σύγχρονα εργαλεία και κατασκευή δοκιμίων ψηφιδωτού

–  Τοποθέτηση δοκιμίων σε φορητά πλαίσια  – χρήση διαφόρων υποστρωμάτων και αξιολόγηση τους

–  Αποκόλληση ψηφιδωτής επιφάνειας και καθαρισμός παλαιού κονιάματος

–  Μερική αποκόλληση – στερέωση – επανατοποθέτηση

–  Δοκιμές αισθητικής αποκατάστασης και αξιολόγηση των υλικών και μεθόδων

Β. Ασκήσεις σε πραγματικό αντικείμενο

–  Αναγνώριση και χαρακτηρισμός υλικών κατασκευής – τεκμηρίωση στρωματογραφίας

–  Διάγνωση: μελέτη της παθολογίας τόσο της δομής όσο της επιφάνειας των ψηφιδωτών -Χαρτογράφηση φθορών

–  Καταπολέμηση βλάστησης και βιο-διάβρωσης

–  Δοκιμές καθαρισμού ψηφιδωτής επιφάνειας

–  Περιμετρική στερέωση και ενέματα

–  Χαρτογράφηση επεμβάσεων

Σύνταξη μελέτης και προτάσεων, σχεδιασμός δελτίων καταγραφής και επεξεργασία των δεδομένων

ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Ο σκοπός του μαθήματος είναι να προετοιμάσει τους σπουδαστές σε θέματα που αφορούν στα πρώτα σωστικά μέτρα, την προληπτική και επεμβατική συντήρηση για την ‘κατά χώραν’ (in situ) αποκατάσταση, και την προστασία επιδαπέδιων και εντοίχιων ψηφιδωτών καθώς και τη συντήρηση και παρουσίαση αποσπασμένων ψηφιδωτών σε περιβάλλον έκθεσης ή αποθήκευσης.

Στην ενότητα αυτή εντάσσονται όλα τα είδη ένθετων διακοσμητικών συνθέσεων αρχιτεκτονικής επιφάνειας: opus tesselatum, opus lapilli, opus sectile, opus signinum, opus figlinum, terrazzo κλπ.  

Στόχοι του μαθήματος είναι να καταστήσει τους φοιτητές ικανούς να:

–  Εξετάσουν και να αναγνωρίσουν τα υλικά κατασκευής ψηφιδωτών έργων και να κατανοήσουν τη τεχνολογία κατασκευής τους.

–  Να κατανοήσουν τη σύνθετη δομή των ψηφιδωτών έργων και των ιδιαίτερων προβλημάτων που παρουσιάζουν λόγω της σύνθετης φύσης τους

–  Αναπτύξουν κριτική σκέψη ώστε να καταστούν ικανοί να αναγνωρίσουν, να τεκμηριώσουν και να αξιολογήσουν τους παράγοντες και τους μηχανισμούς φθοράς, αξιοποιώντας ένα μεγάλο μέρος των γνώσεων που έχουν ήδη αποκτήσει σε μαθήματα προηγούμενων εξαμήνων

–  Κατανοήσουν την έννοια της διεπιστημονικότητας και το ρόλο των διαφόρων ειδικοτήτων  που εμπλέκονται στο πεδίο της συντήρησης, προστασίας και διαχείρισης μνημείων και συλλογών.

–  Γνωρίζουν την γκάμα των υλικών και των μεθόδων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την συντήρηση των ψηφιδωτών που βρίσκονται εκτεθειμένα σε αρχαιολογικούς χώρους, ιστορικά μνημεία, μουσεία και αποθηκευτικούς χώρους.

–  Έχουν εξοικειωθεί με τις κύριες μεθόδους τεκμηρίωσης και συντήρησης μέσω εργαστηριακών ασκήσεων και εφαρμογών πεδίου.

–  Συμβάλουν στη διαμόρφωση στρατηγικής για την πρόληψη νέων φθορών και την προστασία των ψηφιδωτών σε βάθος χρόνου.

–  Αναπτύσσουν προτάσεις μέσω της ανάλυσης και αξιολόγησης πολλαπλών δεδομένων και παραμέτρων και να συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.